Ո՞վ է իշխանության բերել Նիկոլ Փաշինյանին, և ո՞վ է Արցախը հանձնել թշնամուն

2025թ. օգոստոսի 5-ին հրավիրած մամուլի ասուլիսի ժամանակ Հայաստանի Հանրապետական կուսակցության (այսուհետև՝ ՀՀԿ) փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանը, մասնավորապես, հայտարարել է. «Դաժան թող հնչի. Արցախը հանձնեց հայ ժողովուրդը՝ չպայքարելով այն իշխանության դեմ, որին բերել էր և որի ձեռքերով հանձնվեց Արցախը»:

Քանի որ հնչել է Արցախին վերաբերող հայտարարություն, ինչպես նաև հաշվի առնելով այն, որ փաստարկված կերպով համոզված եմ, որ Ադրբեջան-Արցախ կոնֆլիկտը կարգավորված չէ, անհրաժեշտ եմ համարում հանգամանորեն անդրադառնալ վերը մեջբերված կատեգորիկ հայտարարությանը:

Առահասարակ, երբ մարդը հանդես է գալիս որևէ պնդմամբ, ապա ողջամիտ տրամաբանությունը հուշում է, որ նա այդ պնդումը հիմնավորելու համար պետք է ներկայացնի անհրաժեշտ և բավարար փաստեր ու հիմնավորումներ: Առավել ևս, երբ այդ պնդումը կատեգորիկ պնդում է: Սակայն, վերոնշյալ պնդմանը չեն հաջորդում տվյալ պնդումն ապացուցող փաստեր ու հիմնավորումներ:

Ըստ մեջբերման հեղինակի տրամաբանության՝ Արցախը թշնամուն՝ օկուպանտ և ցեղասպան, արհեստական, կեղծ կազմավորմանը՝ Ադրբեջանին է հանձնել Հայաստանի գործող վարչակազմը, որը ձևավորվել է հայ ժողովրդի կողմից: Քանի որ Հայաստանի գործող վարչակազմին իշխանության է բերել հայ ժողովուրդը, հետևաբար, Արցախն Ադրբեջանին է հանձնել հայ ժողովուրդը:

Հիմնվելով բացառապես մեջբերման բովանդակությանը վերաբերելի փաստերի վրա՝ փորձենք պարզել՝ արդյո՞ք համապատասխանում է իրականությանը հիշյալ հայտարարությունը, թե՝ ոչ:

Հայաստանի Հանրապետության ներպետական օրենսդրության համաձայն՝ Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունը ձևավորվում է ոչ թե հայ ժողովրդի կողմից, այլ Հայաստանի Հանրապետության քաղաքացիների կողմից:

Ըստ այդմ՝ 2018թ. դեկտեմբերի 6-ին տեղի ունեցած Ազգային Ժողովի արտահերթ ընտրություններին մասնակցել է քվեարկության իրավունք ունեցող քաղաքացիների, մոտավորապես, 49%-ը, որի, ավելի քան 70%-ն իր ձայնը տվել է «Իմ քայլը» դաշինքին, իսկ իրականում՝ դաշինքի ընտրական ցուցակը գլխավորող Նիկոլ Փաշինյանին:

2021թ. հունիսի 20-ին տեղի ունեցած ԱԺ արտահերթ ընտրություններին մասնակցել է քվեարկության իրավունք ունեցող քաղաքացիների ավելի քան 49%-ը, որի, ավելի քան 53%-ն, իր ձայնը տվել է «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցությանը, իսկ իրականում՝ կուսակցության ընտրական ցուցակը գլխավորող Նիկոլ Փաշինյանին:

Վերոնշյալ թվային պատկերը փաստում է, որ Հայաստանի Հանրապետության ընտրական իրավունք ունեցող քաղաքացիների կեսից ավելին՝ այսինքն՝ մեծամասնությունը, չի մասնակցել ո՛չ 2018 և ո՛չ էլ 2021 թվականներին տեղի ունեցած ԱԺ արտահերթ ընտրություններին:

Հետևաբար, այս փաստերի առկայության պարագայում հայտարարել, որ Նիկոլ Փաշինյանին իշխանության է բերել հայ ժողովուրդը, առնվազն տարօրինակ է:

Հարկ է նշել, որ նախքան 2018թ. դեկտեմբերին ԱԺ արտահերթ ընտրությունների արդյունքում Հայաստանի Հանրապետության ընտրական իրավունք ունեցող քաղաքացիների որոշ մասի քվեն ստանալը՝ դեռևս 2018թ. մայիսին, Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանի Հանրապետության վարչապետ է ընտրվել ԱԺ-ի կողմից, ԱԺ-ում կառավարող մեծամասնություն հանդիսացող ՀՀԿ-ի օժանդակությամբ:

Նշված փաստի ուժով կարող ենք պնդել, որ Նիկոլ Փաշինյանին իշխանության է բերել Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունը, իսկ ավելի ճիշտ՝ Հանրապետական կուսակցության նախագահ Սերժ Սարգսյանը: Գուցե Նիկոլ Փաշինյանն իշխանության է բերվել Սերժ Սարգսյանի վրա աշխարհաքաղաքական որոշ կենտրոնների ճշման արդյունքում, իսկ գուցե՝ ոչ: Այս պահին անհրաժեշտ և բավարար փաստերի բացակայության պատճառով դեռևս հնարավոր չէ միարժեքորեն պատասխանել այս հարցին:

Սակայն նույնիսկ եթե եղել է նման ճնշում, ապա Սերժ Սարգսյանն, անգամ իր կյանքի գնով, որևէ պարագայում չպետք է թույլ տար, որ հակաարցախյան հայացքներ ունեցող Նիկոլ Փաշինյանը Հայաստանում հասներ իշխանության:  

ՀՀԿ-ի, իսկ իրականում Սերժ Սարգսյանի կողմից Նիկոլ Փաշինյանին իշխանության բերելու մասին վկայում են մի շարք փաստերը, որոնք ներկայացվում են ստորև ժամանակագրական կարգով:

ՓԱՍՏ ԱՌԱՋԻՆ

2018թ. մայիսի 8-ին ԱԺ-ում տեղի ունեցած «ՀՀ վարչապետի ընտրության հարցի» քննարկման ժամանակ ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար Վահրամ Բաղդասարյանը, մասնավորապես, հայտարարել է. «Մեզ մտահոգում է մեր երկրի արտաքին վեկտորի, տնտեսական զարգացման, ավանդական արժեքների պահպանման հարցը։ Մեզ համար չափազանց կարեւոր էր հասկանալ, թե, արդյոք, վարչապետի թեկնածուն կարո՞ղ է իր ուսերի վրա վերցնել այդ բեռը, թե՞ մեր ժողովուրդը մոտ ապագայում ապրելու է իսկական քաոսի մեջ։ Ասեմ, որ այդ մտավախությունները չվերացան,… այնուհանդերձ, ինչպես հայտարարվել էր՝ ՀՀԿ խմբակցությունը կօժանդակի վարչապետի ընտրության հարցում։ …ոչ միայն չի խոչընդոտի, այլ նաեւ կօժանդակի։

…Այս պահին,… առաջադրված թեկնածուն Նիկոլ Փաշինյանն է, և Հանրապետականը հավատարիմ մնալով իր խոստմանը… կօժանդակի Նիկոլ Փաշինյանին՝ դառնալու ՀՀ վարչապետ։»:

Կարո՞ղ էր, արդյոք, Վահրամր Բաղդասարյանն, առանց Սերժ Սարգսյանի գիտության, համաձայնության և թույլտվության, հանդես գալ նման հայտարարությամբ: Անշուշտ՝ ոչ:

Հետևաբար, հիշյալ հայտարարությունը Վահրամ Բաղդասարյանը հնչեցրել է Սերժ Սարգսյանի հանձնարարությամբ:

Փաստորեն, ՀՀԿ-ն, իսկ ավելի ճիշտ Սերժ Սարգսյանը իր նախընթաց պատասխանատու կարգավիճակների բերումով իմանալով Նիկոլ Փաշինյանի հակաարցախյան հայացքները, իմանալով, որ Նիկոլ Փաշինյանը չի կարող պատասխանատվություն կրել Հայաստանի Հանրապետության համար, այդուհանդերձ վերջինիս ընտրել է ՀՀ վարչապետ՝ տալով նրան իշխանություն:

ՓԱՍՏ ԵՐԿՐՈՐԴ

2018թ. մայիսի 29-ին ԱԺ փոխնախագահ, ՀՀԿ մամուլի խոսնակ Էդուարդ Շարմազանովը ԱԺ-ում լրագրողների հետ զրույցում, մասնավորաբար, հայտարարել է. «Քաղաքական պատասխանատվությունից ելնելով է Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունը հնարավորություն տվել պատգամավորների 1/3-ի ստորագրությունը ունեցող վարչապետի թեկնածու, տվյալ դեպքում՝ Նիկոլ Փաշինյանին, դառնալու և ընտրվելու վարչապետ: Առանց Հանրապետականի կամքի և որոշման դուք այսօր վարչապետ չէիք ունենա»:

Կարո՞ղ էր, արդյոք, Էդուարդ Շարմազանովն, առանց Սերժ Սարգսյանի գիտության, համաձայնության և թույլտվության, հանդես գալ նման հայտարարությամբ: Անշուշտ՝ ոչ:

ՓԱՍՏ ԵՐՐՈՐԴ

2018թ. նոյեմբերի 1-ին 1in.am լրատվական կայքին տված հարցազրույցի ժամանակ ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության պատգամավոր, ԱԺ արտաքին հարաբերությունների մշտական հանձնաժողովի նախագահ Արմեն Աշոտյանը, մասնավորապես, հայտարարել է. «Հասարակության, ժողովրդի տեսակետից մեղադրելու բան չունեմ ես: Մենք ենք մեղավոր, որ Նիկոլ Փաշինյանը եկել է իշխանության: Սա ամենամեծ խոստովանությունն է, որ կարելի է անել: Մենք բազմաթիվ մեր թերություններով և սխալներով ստեղծել ենք բարենպաստ միջավայր: Ժողովրդի հիասթափության ֆոնի վրա եկավ մարդ, որը ճիշտ պահին «բերքահավաք» արեց այդ պտուղները: Մենք ենք մեղավոր, որ ինքը (Նիկոլ Փաշինյանը – Ս. Հ.-Ջ.) այսօր իշխանության է: Հետևաբար, մեր սխալները մենք լավ գիտենք»:

Կարո՞ղ էր, արդյոք, Արմեն Աշոտյանն, առանց Սերժ Սարգսյանի գիտության, համաձայնության և թույլտվության, հանդես գալ նման հայտարարությամբ: Անշուշտ՝ ոչ:

ՓԱՍՏ ՉՈՐՐՈՐԴ

2018թ. նոյեմբերի 12-ին factor.am-ի հետ զրույցում ԱԺ ՀՀԿ խմբակցության ղեկավար Վահրամ Բաղդասարյանը, մասնավորաբար, հայտարարել է. «…ինքը (Նիկոլ Փաշինյանը – Ս. Հ.-Ջ.) շատ բաներով համաձայն է մեզ հետ: Եվ վերջիվերջո, մենք ենք իրեն (Նիկոլ Փաշինյանին – Ս. Հ.-Ջ.) իշխանության բերողն էղել խաղաղ ճանապարհով:»:

Կարո՞ղ էր, արդյոք, Վահրամ Բաղդասարյանն, առանց Սերժ Սարգսյանի գիտության, համաձայնության և թույլտվության, հանդես գալ նման հայտարարությամբ: Անշուշտ՝ ոչ:

Նշված փաստերն առանձին-առանձին, կամ բոլորը միասին անառարկելիորեն վկայում են, որ Նիկոլ Փաշինյանին Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանության է բերել Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունը, իսկ ավելի ճիշտ՝ Սերժ Սարգսյանը:

Այժմ, Արմեն Աշոտյանի վերոնշյալ հայտարարության Արցախը հանձնելու մասին հատվածի վերաբերյալ:

2022թ. փետրվարի 22-ին ՀՀԿ փոխնախագահ Արմեն Աշոտյանը, քննադատելով Նիկոլ Փաշինյանին 44-օրյա պատերազմի ժամանակ Արցախի Հանրապետության անկախությունը չճանաչելու համար, մասնավորաբար, հայտարարել է. «Արցախի անկախությունը պետք էր ճանաչել 44 օրյա պատերազմի ընթացքում: 44 օրվա ընթացքում Հայաստանը ունեցել է առնվազն երկու շանս ճանաչելու Արցախի Հանրապետությունը:»:

Որպես իր պնդման հիմնավորում, նա նշել է. «Միջազգային պրակտիկան ցույց է տալիս շատ հետաքրքիր օրինաչափություն. համաշխարհային պետությունները, տերությունները ճանաչում են այս կամ այն տարածքը որպես անկախ պետություն ռազմական գործողությունների առիթով կամ դրանց նախաշեմին… եթե շուտ ես ճանաչում լինում ա պատերազմ, բայց եթե լինում ա պատերազմ, դու պտի ճանաչես, որովհետև աշխարհի կանոնն ա էդպես, անգամ գերտերություններն են այդպես վարվում:»:

Այս առնչությամբ հարց է առաջանում. արդյո՞ք Արմեն Աշոտյանը նույնաբովանդակ քննադատական խոսք է ուղղել նաև Սերժ Սարգսյանի հասցեին՝ 2016թ. ապրիլի սկզբին՝ քառօրա պատերազմի ընթացքում, կամ դրա նախաշեմին Հայաստանի Հանրապետության կողմից Արցախի Հանրապետության անկախությունը չճանաչելու համար: Եթե այո, ապա հետաքրքրական կլինի ծանոթանալ դրա մանրամասներին և այդ քննադատական խոսքին Սերժ Սարգսյանի արձագանքին:

Չէ՞ որ 2016թ. ապրիլի 2-5-ը նույնպես Հայաստանն ունեցել է հիանալի առիթ ճանաչելու Արցախի Հանրապետության անկախությունը: Ցավոք սրտի Հայաստանի այն ժամանակվա գործող վարչակազմն իր կարճատես հաշվարկների հետևանքով չի գնացել նման քայլի` այդպիսով թույլ տալով կոպիտ և ճակատագրական սխալ:

Իսկ ի՞նչ է արել Հայաստանի վարչակազմը: Փոխանակ անմիջապես ճանաչելու Արցախի Հանրապետության անկախությունը, Հայաստանի Հանրապետության նախագահ Սերժ Սարգսյանը պատերազմի երրորդ օրը՝ 2016թ. ապրիլի 4-ին, իր աշխատավայր է հրավիրել Հայաստանում հավատարմագրված ԵԱՀԿ անդամ երկրների դեսպաններին և ասել հետևյալը. «…մեկ անգամ չէ, որ ես հայտարարել եմ, որ եթե, իրոք, ռազմական գործողությունները շարունակվեն և ստանան լայնածավալ մասշտաբ, Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչելու է Լեռնային Ղարաբաղի անկախությունը:»:

Բայց այդ հանդիպման ժամանակ իր նախաբանի խոսքում Սերժ Սարգսյանը, մասնավորապես, հայտարարել է, որ «…ապրիլի 1-ի լույս 2-ի գիշերը ժամը 3-ի սահմաններում ադրբեջանական կողմը նախապես մշակված սցենարով դիմել է աննախադեպ սադրանքի Լեռնային Ղարաբաղի հետ շփման գծի ողջ երկայնքով՝ իրականացնելով լայնածավալ մարտական գործողություններ, կիրառելով սպառազինությունների ողջ համալիրը, այդ թվում՝ զրահատեխնիկա, ծանր հրետանի և օդուժ:»:

Մեջբերումից պարզ է դառնում, որ Ադրբեջանն անցել է լայնածավալ հարձակման ընդդեմ Արցախի Հանրապետության: Այդ պարագայում ինչո՞ւ Հայաստանն այդ ժամանակ չի ճանաչել Արցախի անկախությունը:

Չնայած, գրեթե, անհավանական էր, որ «Այո՛, ես համարում եմ, որ Աղդամը մեր հայրենիքը չէ։» (հայերեն՝ Ակնա: Ավելի քան երեսուն տարիների ընթացքում Հայաստանի վարչակազմերը չկարողացան վերանայել իրենց քաղաքականությունը և տեղեկատվական դաշտում օգտագործել հայկական տեղանուններ) արտահայտության հեղինակ Սերժ Սարգսյանը, ով 2010թ. մայիսի 22-ին սիրական “Al Watan” թերթին տված հարցազրույցի ժամանակ բացահայտ հայտարարել է ազատագրված, արցախապատկան տարածքներն Ադրբեջանին հանձնելու մասին, 2016թ. ապրիլյան պատերազմի օրերին կարող էր ճանաչել Արցախի անկախությունը:

Ազատագրված տարածքներն Ադրբեջանին հանձնելու մասին իր դիրքորոշումը նա վերահաստատել է 2016թ. նոյեմբերի 17-ին “Россия сегодня” միջազգային լրատվական գործակալության գլխավոր տնօրեն Դմիտրի Կիսելյովին տված հարցազրույցի ժամանակ:

Այս պարագայում հարց է առաջանում. կարո՞ղ ենք վկայակոչել օկուպանտ Ադրբեջանի որևէ ղեկավարի որևէ հրապարակային հայտարարություն, որտեղ տվյալ ղեկավարը հայտարարի, որ Ադրբեջանը ճանաչում է Արցախի Հանրապետության անկախությունը, կամ կողմ է, որպեսզի Ադրբեջանի կողմից օկուպացված Արցախի Հանրապետության այս կամ այն տարածքը վերադարձվի Արցախին: Դժբախտաբար անհնար է վկայակոչել մի այդպիսի հայտարարություն: Ո՛չ օկուպանտ Ադրբեջանի առաջին նախագահ Այազ Մութալիբովը, ո՛չ երկրորդ նախագահ Աբուլֆազ Էլչիբեյը, ո՛չ երրորդ նախագահ Հեյդար Ալիևը և ոչ էլ վերջինիս որդին՝ օկուպանտ Ադրբեջանի չորրորդ նախագահ Իլհամ Ալիևը, երբևէ նմանաբովանդակ հայտարարություններ չեն արել և չեն անում:        

Եթե 2016թ. ապրիլյան օպատերազմի օրերին Հայաստանը ճանաչեր Արցախի Հանրապետության անկախությունն, ապա որևէ առանձին երկիր, կամ որևէ միջազգային կառույց հիմք չէր ունենա քննադատելու, կամ առավել ևս դատապարտելու Հայաստանի նման քայլը: Ինչո՞ւ, քանի որ Ադրբեջանը դուրս էր եկել ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահության միջնորդությամբ ընթացող խաղաղ բանակցային ձևաչափից և դիմել ուժի՝ այդպիսով խախտելով ՄԱԿ-ի կանոնադրության մեջ և Հելսինկյան եզրափակիչ ակտում ամրագրված միջազգային իրավունքի սկզբունքներից երկուսը, այն է՝ վեճերի խաղաղ կարգավորման մասին սկզբունքը և ուժ կամ ուժի սպառնալիք չկիրառելու մասին սկզբունքը, որոնք ազգերի ինքնորոշման և տարածքային ամբողջականության սկզբունքների հետ միասին դրված են ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի եռանախագահության կողմից առաջարկված և հակամարտող կողմերի կողմից ընդունված կոնֆլիկտի կարգավորման հիմքում:

Եթե 2016թ. ապրիլյան քառօրյա պատերազմի ժամանակ Հայաստանի Հանրապետությունը ճանաչեր Արցախի Հանրապետության անկախությունը, ապա Հայաստանի ապագա որևէ ղեկավար, տվյալ պարագայում Նիկոլ Փաշինյանը, չէր կարող հայտարարել, որ Ադրբեջանի 86.600 քառակուսի կիլոմետրը ներառում է նաև Արցախի Հանրապետությունը: Ինչո՞ւ, քանզի նախքան այդ հայտարարությունը, Հայաստանի Հանրապետությունը համապատասխան իրավական ակտի ընդունմամբ արդեն պաշտոնապես ճանաչած կլիներ Արցախի անկախությունը: Եվ եթե այդ պարագայում Հայաստանի ապագա որևէ ղեկավար, տվյալ դեպքում Նիկոլ Փաշինյանը, հանդես գար Արցախի Հանրապետությունն Ադրբեջանի մաս ճանաչող հայտարարությամբ, ապա նման հայտարարությունը չէր կարող ունենալ ո՛չ քաղաքական, ո՛չ էլ առավել ևս իրավական նշանակություն, իսկ նման հայտարարության հեղինակը կհայտնվեր անհասկանալի իրավիճակում:

Հետևաբար, Արցախն Ադրբեջանի կազմում ճանաչելու մասին Նիկոլ Փաշինյանի ապազգային, արցախատյաց քայլի մեջ անուղղակի մեղավորություն ունի նաև Հայաստանի Հանրապետական կուսակցությունը, ավելի ճիշտ՝ Սերժ Սարգսյանը՝ իշխանության բերելով Նիկոլ Փաշինյանին:

Մինչև Սերժ Սարգսյանն անաչառ, օբյեկտիվ և անկողմնակալ կերպով ամբողջությամբ չներկայացնի հանրությանը, այդ թվում նաև իր կուսակցիներին, թե 2018թ. ապրիլ-մայիս ամիսներին ինչ է իրականում տեղի ունեցել Հայաստանում, Հայաստանի Հանրապետությունը տեսանելի ապագայում չի դառնալու արդյունավետ գործող պետություն: Ավելին՝ հնարավոր չի լինելու բացառել ապագայում նման սցենարների կրկնությունները, որի հետևանքով իշխանության կարող են հասնել Հայաստանի ազգային, պետական շահերը սպասարկելու ցանկություն, ունակություն և կարողություն չունեցող, սակայն օտարների, մասնավորաբար՝ թշնամու շահերն ի հաշվի Հայաստանի ազգային, պետական շահերի սպասարկելու պատրաստ կամակատարները:

ՍՏԵՓԱՆ ՀԱՍԱՆ-ՋԱԼԱԼՅԱՆ

քաղաքագետ