«Արևմտյան Ադրբեջան». պատմության կեղծումից մինչև տարածքային պահանջներ։

Ադրբեջանագետ՝ Անժելա Էլիբեկովան իր ֆեյբուքյան էջում գրում է.

Քանի որ ես ու Արման Բադալյանը տարիներ շարունակ գիտական ուսումնասիրություն ենք կատարում «Արևմտյան Ադրբեջանի» ու Հայաստանում ադրբեջանցիների բնակեցման պետական (!) քաղաքականության վերաբերյալ, փորձեմ մաս-մաս հանրայնացնել, ինչի մասին է խոսքը, ինչ ռիսկեր և վտանգներ կան, և ամենակարևորը՝ ինչի մասին է ստում Հայաստանի իշխանությունը։

Սկսենք։

Մաս 1

«Արևմտյան Ադրբեջան» հայեցակարգը միավորում է պատմագրությունը, քարտեզագրությունը, մշակութային քաղաքականությունը, իրավական հռետորաբանությունը և ռազմական ճնշումը մեկ քաղաքական նախագծի մեջ։

Օրինակ՝ 

Պատմագրական. Պաշտոնական Բաքվի պատմագիտական նարատիվում ներկայիս Հայաստանի Հանրապետության տարածքը ներկայացվում է որպես «Իրևանի խանություն»՝ փորձելով 19-րդ դարի վարչատարածքային միավորը պրոյեկտել ժամանակակից ադրբեջանական պետականության իրավահաջորդության վրա: 

Այս քաղաքականության վառ օրինակ է պետական մակարդակով հովանավորվող «Erevan Gala 500» (erevangala500.com) նախագիծը: Այս թվային հարթակը ծառայում է որպես գործիք, որտեղ Երևանի բերդը և քաղաքի պատմական միջավայրը ներկայացվում են որպես բացառապես թյուրք-ադրբեջանական մշակութային և քաղաքական կենտրոն: 

Քարտեզագրական. Ադրբեջանը վերջին տարիներին ակտիվորեն արտադրում է քարտեզներ, որտեղ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում հայկական տեղանունները փոխարինվում են ադրբեջանական անվանումներով։ Սյունիքը ներկայացվում է որպես «Արևմտյան Զանգեզուր», Երևանը՝ որպես «Իրևան»։

Բացի քարտեզներից, փոփոխվում են նաև դպրոցական դասագրքերը, որտեղ Հայաստանի տարածքը ներկայացվում է որպես ադրբեջանական պատմական գոտի։ Այս քաղաքականությունը ձևավորում է նոր սերնդի աշխարհաքաղաքական ընկալում, որտեղ Հայաստանի սահմանները դիտարկվում են որպես ժամանակավոր։ 

Քաղաքական. Ադրբեջանի տարածքային պահանջների վերջին մի քանի տարիներին ամենակոնկրետ դրսևորումը կապված է Սյունիքի մարզի հետ, ինչն իր հերթին կապված է, այսպես կոչված, «Զանգեզուրի միջանցքի» հետ։ Բացի այդ, Ադրբեջանի տարածքային պահանջների քաղաքական դիսկուրսում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում խորհրդային ժամանակաշրջանի այսպես կոչված «անկլավների» հարցը։ 

Մշակութային. «Արևմտյան Ադրբեջան» թեզի կարևոր բաղադրիչ է հայկական մշակութային ժառանգության վերագրումը ադրբեջանական պատմությանը։ Ադրբեջանը միջազգային հարթակներում և սեփական ներքին դիսկուրսում հայկական եկեղեցիներն ու հուշարձանները ներկայացնում է որպես «կովկասյան աղվանական» կամ «ադրբեջանական»։

Այս քաղաքականությունը դրսևորվում է մի քանի մակարդակով․

• հայկական հուշարձանների անվանափոխում,
• պատմական պատկանելիության վերաշարադրում,
• միջազգային կազմակերպություններին ներկայացվող զեկույցներում հայկական ինքնության չեզոքացում։

Այստեղ շատ կարևոր է նշել, որ ադրբեջանական իշխանությունը տարածքային ռևիզիան օգտագործում է ոչ միայն արտաքին քաղաքական, այլ նաև ներքին լեգիտիմության ամրապնդման նպատակով։ Այսպիսով, տարածքային պահանջները հանդես են գալիս որպես Ադրբեջանում պետական գաղափարախոսության նոր առանցք։