Նախիջևանի հետ ցամաքային ուղիղ կապի ներադրբեջանական իրական մոտիվները. «Գեղարդ»

«Գեղարդ» գիտավերլուծական հիմնադրամը ներկայացնում է նոր վերլուծական հոդված․

«Նախիջևանի հետ ցամաքային ուղիղ կապի ներադրբեջանական իրական մոտիվները»:  

Արդյո՞ք Ադրբեջանի ղեկավարությունն անհանգստացած է նախիջևանցիների տեղաշարժի ազատությամբ։ Պատասխանը, վստահաբար, ո՛չ։

Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության հետ ցամաքային անմիջական կապ ունենալու Բաքվի մտադրություններն առավել արտահայտիչ ու ագրեսիվ են դարձել 2020 թվականի պատերազմից հետո։ Պայմանական «հին» ու «նոր» մտադրությունների համատեքստում Ադրբեջանի և Նախիջևանի միջև ցամաքային անմիջական հաղորդակցությունն, այդուհանդերձ, կարող ենք բաժանել սկզբունքային երկու ուղղությունների՝ արտաքին աշխարհաքաղաքական և ներադրբեջանական։ Վերջինս առանձնահատուկ է ադրբեջանական «միասնական» պետության տրամաբանության և Նախիջևանի՝ ադրբեջանցիների հետ ուղիղ շփումների ու ազատ տեղաշարժի ապահովման անհրաժեշտության տեսանկյունից։

Նախիջևանի բնակչությանը «շրջափակումից» դուրս բերելու հարցում «մտահոգ» Բաքվի իշխանություններն ավելի քան 5 տարի փակ են պահում ամբողջ երկրի, այդ թվում՝ Ինքնավար Հանրապետության ցամաքային սահմանները։ Եթե նախիջևանցիները մինչ այդ կարող էին Ադրբեջանի մյուս շրջաններ տեղաշարժվել հարևան Թուրքիայի կամ Իրանի տարածքով, օգտվել մոտակա շուկաներից, ապա ներկայումս այդ հնարավորությունից զրկված են հենց կենտրոնական իշխանությունների ընդունած որոշման հետևանքով։ Զավեշտալի է տեղաշարժի սահմանափակումը կապել Հայաստանի տարածքով «միջանցքի» բացակայության հետ այն դեպքում, երբ պաշտոնական Երևանը բազմիցս հայտարարել է հաղորդակցության համար անհրաժեշտ ճանապարհը տրամադրելու պատրաստակամության մասին՝ նախատեսելով նաև համապատասխան անցակետերի գործարկումը։

Բոլշևիկաքեմալական համաձայնությունների ու պատմական իրադարձությունների բերումով հանդիսանալով Խորհրդային Ադրբեջանի, ապա՝ Ադրբեջանական Հանրապետության մաս՝ Նախիջևանն ունեցել է քաղաքական, ժողովրդագրական ու հասարակական յուրահատուկ պատկեր։ Այն ենթարկվել է Բաքվի իշխանությունների վարած հայատյաց, հայաթափման ու հայկական մշակութային արժեքների ոչնչացման միտումնավոր քաղաքականությանն, ինչի հետևանքով 1988 թվականին արդեն տեղի հայ բնակչությունը կազմել է մոտ 1%։

Աշխարհաքաղաքական հաշվարկների տրամաբանության շրջանակներում Նախիջևանի նկատմամբ հետաքրքրություն են ցուցաբերել տարբեր տերություններ՝ այն դիտարկելով որպես տարածաշրջանային տնտեսական կարևորագույն ցամաքային ուղիները կապող խաչմերուկ։ Սակայն Բաքվի իշխանությունները տասնամյակներ շարունակ այս ինքնավարությունը պահել են խիստ մեկուսացման պայմաններում՝ սահմանափակելով շփումներն արտաքին աշխարհի և նույնիսկ Ադրբեջանի մյուս տարածքների հետ։ «Խաչմերուկային» հարցը մշտապես դեմ է առել «Ղարաբաղի խնդրի» պատճառաբանմանը՝ դրանով հիմնավորելով Հայաստանի, ինչպես նաև՝ Նախիջևանի շրջափակվածությունը:

Նախիջևանն արտաքին աշխարհից մեկուսացված է եղել նաև խորհրդային տարիներին՝ համարվելով յուրօրինակ «գաղտնի ամրոց» Իրանի և «ՆԱՏՕ-ական» Թուրքիայի «գլխավերևում»։ Նույնիսկ ԽՍՀՄ մյուս հանրապետությունների քաղաքացիների այցելությունների համար այն շատ առումներով սահմանափակ է եղել։ Անգամ անկախացումից հետո էլ Բաքվի իշխանությունները, ըստ վկայությունների, շարունակում են զգոն լինել Նախիջևան այցելող հատուկենտ օտարերկրացիների հանդեպ։

Ամբողջական հոդվածը՝ սկզբնաղբյուր կայքում: