Վաշինգտոնը վերաշարադրել է խաղի կանոնները Հարավային Կովկասում. ադրբեջանական մամուլ

Ադրբեջանական «minval.az» կայքը հոդված է հրապարակել՝ անդրադառնալով վաշինգտոնյան բանակցություններին և արդյունքներին:

Ստորև ներկայացնում ենք հոդվածի թարգմանությունը. 

Օգոստոսի 8-ին ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփի մասնակցությամբ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևի և Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի միջև կայացած եռակողմ հանդիպումը շրջադարձային կետ դարձավ Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմության մեջ։ Սպիտակ տան ղեկավարի հրավերով երկու հարավկովկասյան պետությունների ղեկավարները երկար ժամանակ անց առաջին անգամ հանդիպեցին ամերիկյան մայրաքաղաքում՝ ԱՄՆ-ի անմիջական աջակցությամբ, ինչն ինքնին դարձավ տարածաշրջանում արտաքին քաղաքականության ուժերի հավասարակշռության փոփոխության ցուցադրություն։ 

Օրակարգի համաձայն՝ այն ներառում էր Բաքվի և Վաշինգտոնի, Երևանի և Վաշինգտոնի միջև երկկողմ բանակցություններ, ինչպես նաև Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության գործընթացի քննարկումներ, սակայն հանդիպումների իրական բովանդակությունը դրանք վերածեց մի հարթակի, որտեղ սահմանվեցին խաղի նոր կանոններ. Հարավային Կովկասի պետությունների և Միացյալ Նահանգների ռազմավարական մերձեցումից մինչև տարածաշրջանային անվտանգության և տրանսպորտային լոգիստիկայի ճարտարապետության վերաիմաստավորումը։ 

.... «Մենք ստեղծել ենք ամուր հիմք ռազմավարական երկխոսության համար, որը գերազանցում է սովորական դիվանագիտությունը»,- վաշինգտոնյան այցից հետո ասել է Իլհամ Ալիևը։ 

Հիմնական փաստաթուղթը Ռազմավարական գործընկերության խարտիան և Սպիտակ տանը ստորագրված փոխըմբռնման հուշագիրն էին։ Դրանք սահմանում էին համագործակցության երեք ոլորտ՝ էներգետիկայի, առևտրի և տարանցիկ կապերի զարգացում, թվային ենթակառուցվածքների և արհեստական բանականության մեջ ներդրումների ներգրավում, նաև ռազմաքաղաքական համագործակցության խորացում, ներառյալ պաշտպանական արտադրանքի մատակարարումը և ահաբեկչության դեմ համատեղ պայքարը: 

Դոնալդ Թրամփը այս փաստաթղթերը բնութագրել է որպես «նոր ճանապարհային քարտեզ, որը մեր երկրները կկապի ոչ միայն շահերով, այլև փոխադարձ պատասխանատվությամբ»: Բանակցությունների ամենակարևոր արդյունքներից մեկը «Ազատության աջակցության մասին» օրենքի 907-րդ փոփոխության կասեցումն էր, որը 1992 թվականից ի վեր սահմանափակում էր Ադրբեջանին պետական օգնության տրամադրումը՝ օգտագործելով Հայաստանի «շրջափակման» պատրվակը։ 

Ոչ պակաս նշանակալից էր ԱՄՆ-ից Ադրբեջանին զենքի մատակարարման արգելքի վերացումը։ 

Նախագահ Իլհամ Ալիևը ուղղակիորեն հայտարարեց. «Այս քայլը մեզ համար հասանելիություն է բացում ամենաժամանակակից պաշտպանական տեխնոլոգիաներին և թույլ կտա դիվերսիֆիկացնել մեր ռազմական մատակարարումների աղբյուրները»։ 

Վաշինգտոնի համար սա նշանակում է իր ազդեցության ընդլայնում ռազմավարական առումով կարևոր տարածաշրջանում և «ԱՄՆ-Թուրքիա-Ադրբեջան» ու «ԱՄՆ-Իսրայել-Ադրբեջան» դաշնակցային առանցքների ամրապնդում։ Սակայն հենց տրանսպորտի և լոգիստիկայի օրակարգն էր, որ դարձավ բանակցությունների հիմնական բովանդակային բլոկներից մեկը։ 

Հատուկ ուշադրություն դարձվեց «Թրամփի ուղի» (TRIPP) նախագծին, որը ենթադրում է երկաթուղու Մեղրիի հատվածի փոխանցումը Հայաստանում ամերիկյան մասնավոր ընկերության երկարաժամկետ կառավարմանը։ 

Դոնալդ Թրամփը նշեց. «Ենթակառուցվածքներում ներդրումները խաղաղության մեջ ներդրումներ են»։

 Այս նախագիծը կստեղծի նոր առևտրային ուղիներ, կհաստատի վստահություն և կբացի տարածաշրջանը տնտեսական աճի համար։ Բաքվի համար այս միջանցքը ռազմավարական զարկերակ է, որը Վաշինգտոնի երաշխիքներով ապահովում է Նախիջևանի հետ ուղիղ և անվտանգ կապ։ 

ԱՄՆ-ի համար սա հնարավորություն է ամրապնդելու իր ներկայությունը եվրասիական լոգիստիկայի ամենակարևոր կենտրոնում և ձեռք բերելու ազդեցության գործիք տարածաշրջանային հաղորդակցությունների վրա: Մոսկվայի և Թեհրանի համար սա մարտահրավեր է, որը նշանակում է հիմնական տարանցիկ ուղու նկատմամբ վերահսկողության կորուստ և լոգիստիկայի ոլորտում պայմաններ թելադրելու կարողության նվազում: TRIPP-ի իրագործումը ստեղծում է բարդ իրավական հակասություններ, քանի որ մինչև 2038 թվականը հայկական երկաթուղիների կառավարումը գտնվում է Հարավկովկասյան երկաթուղու կոնցեսիոն կառավարման ներքո։ 

Ռազմական համաձայնագրերի բլոկը տարածաշրջանում ոչ պակաս սուր ընկալվեց։ Ամերիկյան ՀՕՊ համակարգերին, բարձր ճշգրտության զենքերին, հետախուզական և կապի համակարգերին Ադրբեջանի հասանելիությունը փոխում է ուժերի հավասարակշռությունը։ 

Բաքվում այս քայլը դիտվում է որպես մենաշնորհային մատակարարներից անկախության երաշխիք և պաշտպանական կարողությունների բարձրացման գործիք։ Բաքվում այս քայլը դիտվում է որպես մենաշնորհային մատակարարներից անկախության երաշխիք և պաշտպանական կարողությունների բարձրացման գործիք: Մոսկվայում և Թեհրանում այն դիտվում է որպես ԱՄՆ-ի ուղղակի միջամտություն տարածաշրջանային անվտանգության ճարտարապետությանը: Կարևոր խորհրդանշական արդյունք էր Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև խաղաղության պայմանագրի նախաստորագրումը։ 

«Նախաստորագրումը պարզապես ձևականություն չէ, այլ անդարձելի կետ։ Մենք արձանագրում ենք մի իրականություն, որտեղ տարածքային վեճերը դառնում են անցյալի մաս»,- ասաց Իլհամ Ալիևը։ 

Երևանի համար սա նշանակում է համաձայնություն նոր աշխարհաքաղաքական կոնֆիգուրացիային, որի շրջանակում բացվում է տրանսպորտային և քաղաքական մեկուսացումից դուրս գալու հեռանկարը։ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը լուծարելու նախաձեռնությունը նույնպես նշանակալի քաղաքական ժեստ դարձավ։ 1990-ականների սկզբին Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության խաղաղ կարգավորում գտնելու համար ստեղծված կառույցը գրեթե երեք տասնամյակ չի կարողացել արդյունավետ լուծում առաջարկել։ 

«Մինսկի խումբը սառեցրեց հակամարտությունը, բայց մեզ չմոտեցրեց խաղաղությանը»,- ընդգծեց նախագահ Ալիևը։ ԱՄՆ-ի համար այս քայլին աջակցելը բացում է նոր միջնորդական ձևաչափեր ապահովելու հնարավորություն, որոնք Ռուսաստանին կբացառեն բանակցային հիմնական գործընթացներից։ Տրանսպորտային և էներգետիկ նախագծերում ամերիկյան մասնակցության ինստիտուցիոնալացումը փոխում է տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռությունը, որտեղ նախկինում գերիշխում էին Ռուսաստանը, Իրանը և Թուրքիան։ 

Ի պատասխան՝ Մոսկվան և Թեհրանը կարող են դիմել ռազմական ուժի ցուցադրման, տնտեսական ճնշման, տեղեկատվական հարձակումների և կիբեռգործողությունների: Չի կարելի բացառել Հայաստանում քաղաքական անկայունության աճը՝ պայմանավորվածությունների իրականացումը խափանելու նպատակով։ Այնուամենայնիվ, ընդհանուր առմամբ, Վաշինգտոնում կայացած հանդիպումները և ձեռք բերված պայմանավորվածությունները ձևավորում են նոր ռազմավարական իրականություն։ 

Ադրբեջանի համար սա անկախության, տարանցիկ ներուժի և պաշտպանական կարողությունների ամրապնդում է, Հայաստանի համար սա տնտեսական ապաշրջափակման հնարավորություն է, Միացյալ Նահանգների համար սա առաջատար արտաքին խաղացողի դերի ամրապնդում է, Մոսկվայի և Թեհրանի համար սա նոր պայմաններին հարմարվելու անհրաժեշտություն է։ Ինչպես Դոնալդ Թրամփը ամփոփեց. «Այս հանդիպումը Հարավային Կովկասի պատմության մեջ նոր գլխի սկիզբ է, և մենք մտադիր ենք այն դարձնել հաջողության պատմություն»։ 

Թարգմանությունը՝ «Դետք»-ի