ՀՀ-Ադրբեջան համաձայնագրի տեքստում բացակայում են հակամարտությունների ժառանգությանը վերաբերող կետերը

Ադրբեջանն ու Հայաստանը առանձին հայտարարություններով վերջապես տեղեկացրել են, որ հարթել են իրենց տարաձայնություններն ավելի քան երեք տասնամյակ հակամարտությունից հետո հարաբերությունների կարգավորման համաձայնագրի տեքստի շուրջ։ Այս մասին գրել է Կարնեգի հիմնադրամի ավագ վերլուծաբան, Կովկասի հարցերով փորձագետ Թոմաս դե Վաալը:

Նա հիշեցրել է, որ հայտարարությունը «պատմական» է որակել ԱՄՆ պետքարտուղար Մարկո Ռուբիոն։ Եվրոպական միության բարձր ներկայացուցիչ Կայա Կալլասն այն անվանել է «վճռական քայլ»։

«Երկրորդ հայտարարությունը մի փոքր ավելի մոտ է նշագծին: Սա մեկ մեծ քայլ է, որը կայունացնում է Հարավային Կովկասը, բայց ևս մի քանիսն անհրաժեշտ են լիարժեք խաղաղության հասնելու համար»,- ընդգծել է փորձագետը:

Նրա խոսքով՝ միջազգային համատեքստը կրիտիկական է. մինչև Մոսկվան և Վաշինգտոնը բանակցում են Ուկրաինայի ապագայի շուրջ, հայերը վախենում են սցենարից, երբ Ռուսաստանը, թոթափվելով պատերազմից, կրկին ագրեսիվ հայացք կուղղի Հարավային Կովկասի ուղղությամբ: Երկու հակառակորդների միջև դիվանագիտական հարաբերություններ սկսելու երկկողմ խաղաղության համաձայնագրին նույնիսկ սկզբունքորեն համաձայնելը, Մոսկվային ավելի քիչ լծակներ է տալիս միջամտելու համար: Ճեղքումը տեղի ունեցավ այն բանից հետո, երբ ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի թիմը համաձայնել է զիջել երկու չլուծված հարցերի շուրջ 17 հոդվածից բաղկացած տեքստի 12-րդ նախագծում, ինչի շուրջ բանակցություններն ընթանում են ավելի քան մեկ տարի: Առանձին բանակցությունների առարկա է մեկ կարևոր, բայց չլուծված հարց. ճանապարհային և երկաթուղային կապերի վերականգնման եղանակները, հատկապես այն երթուղին, որը կապում է Արևմտյան Ադրբեջանը Նախիջևանի հետ Հայաստանի տարածքով:

Դե Վաալն ընդգծել է, որ փաստաթղթում բացակայում են այն տարրերը, որոնք սովորաբար ուղեկցում են պատմական խաղաղության համաձայնագրին և վերաբերում են հակամարտությունների ժառանգությանը, ինչպես օրինակ՝ պատերազմական հանցագործությունների համար արդարադատության մեխանիզմները կամ տեղահանվածների վերադարձի իրավունքի վերաբերյալ խոստումները: Չի նշվում այն հարցը, որի շուրջ երկու ժողովուրդներն էլ երկու պատերազմ են մղել, հազարավոր կյանքեր են կորցրել։ Լեռնային Ղարաբաղի հայաշատ շրջանի հարցը բռնի ուժով կարգավորվել է 2023 թվականի սեպտեմբերին, երբ Ադրբեջանը գրավել է այն, և նրա ողջ՝ 100 հազարանոց հայ բնակչությունը, դիմել է փախուստի։