Submitted by H.Aslanyan on
Արցախ

Օկուպացված Արցախը՝ «Ադրբեջանական մշակույթ - 2040» հայեցակարգում. Monument Watch

Monument Watch-ը հոդված է հրապարակել․

«2026 թվականի հունվարի 14-ին Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիևը ստորագրել է հրամանագիր, որով հաստատվել է «Ադրբեջանական մշակույթ – 2040» մշակութային հայեցակարգը

(https://static.president.az/upload/Files/2026/01/15/7af0df88669418094410f7d9451…)։ Փաստաթուղթը երկարաժամկետ ռազմավարություն է, որը նախատեսված է առաջիկա երկու տասնամյակների ընթացքում ձևավորել երկրի մշակութային զարգացման հիմնական ուղղությունները։ Հայեցակարգը կառավարվում է Ադրբեջանի մշակույթի նախարարության կողմից և նախատեսում է իրականացման փուլային ու ինտեգրված մոտեցում՝ երեք փուլով՝ 2026–2030, 2031–2035 և 2036–2040 թվականներ, որոնցից յուրաքանչյուրի համար սահմանված են նպատակները և դրանց իրականացման ինստիտուցիոնալ մեխանիզմները (https://www.azernews.az/culture/253432.html)։

Հայեցակարգում Արցախը ներկայացվում է որպես «ազատագրված տարածք»։ Փաստաթղթի 3-րդ բաժնում՝ «Ներկայիս իրավիճակի վերլուծություն» ենթաբաժնում, նշվում է, որ երկրում ստեղծվել են նոր թանգարաններ և պատկերասրահներ, իսկ Բաքվում բացվել են «Հայրենական պատերազմի» հուշահամալիրը և «Հաղթանակի թանգարանը»։ Միևնույն ժամանակ նշվում է, որ «ազատագրված տարածքներում» դրվել են «Օկուպացիայի» և «Հաղթանակի» թանգարանային համալիրների հիմքերը։

Կարող ենք փաստել, որ այս թանգարանների գլխավոր նպատակը Արցախի բնիկ բնակչություն հանդիսացող հայությանը և առհասարակ հայությանը ներկայացնել որպես «օկուպանտ», որի դեմ տարվել է «հաղթանակ»: Նման թանգարանները նպաստելու են հայատյացության խորացմանը: Ըստ երևույթին այս թանգարանների հիմնումը հենց Արցախի տարածքում խորհրդանշելու է հայկական Արցախի ոչնչացումը և հայության էթնիկ զտումները:

Հայեցակարգի 5-րդ բաժնում ներկայացված են մշակութային քաղաքականության հիմնական նպատակները։ Մասնավորապես, 5.1.15 կետում նշվում է մշակութային հաստատությունների վերականգնումը, նոր մշակութային ենթակառուցվածքների ստեղծումը, մշակութային կյանքի վերակենդանացումը և մշակութային ժառանգության պաշտպանությունը «օկուպացիայից ազատագրված տարածքներում»։ Հաշվի առնելով 2020 թվականի 44-օրյա պատերազմից հետո Արցախի տարածքում հայկական մշակութային ժառանգության ճակատագիրը, այս հայեցակարգը ենթադրելու է հայկական հետքի լիակատար ջնջում, քողարկում, վերափոխում և լռության մատնում:

Ասվածի լավագույն օրինակը Շուշիում «վերականգնվող» Ղազանչեցոց տաճարն է, վերականգնման անվան տակ հիմնահատակ ոչնչացված Կանաչ ժամը, Շուշիի, Հադրութի թալանված և միտումնավոր վնասված թանգարանները և մշակութային կենտրոնները, Արցախի բազմաթիվ գյուղերում Հայրենական պատերազմի քանդված, վնասված, վանդալիզմի ենթարկված հուշարձանները, ռազմական նպատակներով օգտագործվող դպրոցների, մշակույթի տների տարածքները:

Այս դրույթով ուղղակի վտանգի տակ է հայտնվում Արցախի միջնադարյան հայկական մշակութային ժառանգությունը, որը, հաշվի առնելով վերջին 5 տարիների հայտարարությունները, «պետք է բերվի նախնական տեսքի»՝ սրանով վտանգ է ստեղծվում հարյուրավոր հայերեն վիմագիր արձանագրությունների, խաչքարերի, խաչային հորինվածքների համար: Կարող ենք փաստել, որ այս կետով ռեստավրացիան դառնալու է ուղղակի գործիք, որով Արցախի մշակութային ժառանգությունը վերացվելու է:

6-րդ բաժնում ներկայացվում են մշակութային քաղաքականության առաջնահերթ ոլորտները։ 6.1.6.2 ենթակետում սահմանվում են ձեռնարկվելիք միջոցառումները, որոնցից 6.1.6.2.6 կետը նախատեսում է միջոցներ ձեռնարկել «ազատագրված տարածքներում» մշակութային ժառանգության, այդ թվում՝ հնագիտական հուշարձանների պաշտպանության հետ կապված գործունեության բարելավման ուղղությամբ։ Միաժամանակ նախատեսվում է բարձրացնել միջազգային հանրության իրազեկվածությունը մշակութային ժառանգությանը հասցված վնասների վերաբերյալ և ձեռնարկել քայլեր դրանց փոխհատուցման համար։

Ակնհայտ է, որ անտիկ և միջնադարյան հնագիտական հուշարձանների պեղումները ենթադրում են նաև պատմամշակութային կոնտեքստի և միջավայրի քննարկում, ինչն ադրբեջանական կողմն անելու է ելնելով իր քարոզչական շահերից: Մի գիծ, որն առկա էր խորհրդային տարիներին, երբ ակնհայտ պատմական և մշակութային փաստերը խեղաթյուրվում էին:

Հայեցակարգի 8-րդ բաժնում ներկայացված է 2026–2030 թվականների համար նախատեսված իրականացման գործողությունների ծրագիրը։ 8.6 ենթաբաժնում ընդգրկված են մշակութային ժառանգության պահպանումն ու զարգացումը։ Ըստ 8.6.6 կետի նախատեսվում է կատարելագործել «ազատագրված տարածքներում» մշակութային ժառանգության, այդ թվում՝ հնագիտական հուշարձանների պաշտպանության հետ կապված գործունեությունը և բարձրացնել միջազգային հանրության իրազեկվածությունը մշակութային ժառանգությանը հասցված վնասների վերաբերյալ և ձեռնարկել միջոցառումներ դրանց փոխհատուցման համար։

Վարչական քայլերը ենթադրում են 2026–2030 թվականների ընթացքում ներկայիս իրավիճակի վերլուծում, տվյալների համակարգում, միջոցառումների պլանի պատրաստում և իրականացում, ինչպես նաև դրանց արդյունքների ինտեգրում «e‑culture» համակարգում (https://primeinfo.az/2026/01/azad-edilen-erazilerde-medeni-irse-deyen-zererin-e… ):

Այսպիսով, կարող ենք տեսնել, որ նախքան 2026 թվականը օկուպացված Արցախի տարածքում միայն լրատվականներով ու հարցազրույցնեով բարձրաձայնվող գործողությունները այժմ ստացել են հստակ ռազմավարություն՝ միայն թե քողարկված «վերականգնում» բառի տակ: Վերանագնում, որը գրեթե բացառելու է երկրամասի հայկական հետքը, իսկ միակ թույլատրելի ներկայացումը լինելու «օկուպացիայի և հաղթանակի» թանգարաններում»։

 

Ավելացնել նոր մեկնաբանություն

Ավելին հեղինակից

Հութի
Հութիները հայտնել են Սաուդյան Արաբիայի ենթակառուցվածքներին հարվածելու մասին
ԱՄՆ
ԱՄՆ Ազգային անվտանգության գործակալության գաղտնի ցանցն արդեն երրորդ օրն է՝ չի աշխատում. NBC News
Նիկոլ
Ես առաջարկում եմ, որ ընդդիմությունն ապահովի անհրաժեշտ 6 ձայնը, և մենք գնանք նոր Սահմանադրության ընդունման հանրաքվեի․ Փաշինյան
Տաթևիկ
Не газуй, թե չէ կգնամ, ու դու կկորցնես քո ամենանվիրված կոլաբորանտին». Փաշինյանի ակնարկը Ալիևին․ Տաթևիկ Հայրապետյան
Լևոն
Լևոն Արոնյանը հաղթել է ադրբեջանցի գրոսմայստերին
Կիև
Ուկրաինան հարվածել է Սմոլենսկի մերձակայքում պայթուցիկ նյութերի բաղադրիչների ռուսաստանյան խոշորագույն արտադրողներից մեկին
Իրան
Պենտագոնում Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի գործողության ծախսերը գնահատել են 48 մլրդ դոլար
Զելենսկի
Զելենսկին Բեռլինում քննարկումներ է անցկացրել ԱՄՆ նախագահի բանագնացների հետ
Կիև
Կիևի ուղղությամբ ռուսական հարվածի հետևանքով վնասվել են Նիդերլանդների և Ավստրիայի դեսպանատները
Դռսկողմ
Միջուկային զենքը պետք է սահմանափակել, թեև դա իրագործելը հոգեբանորեն դժվար կլինի․ Թրամփ
Ալբերտ
«Հաղթանակ» զբոսայգում Ալբերտ Հովհաննիսյանի և զոհված մյուս հերոսների հիշատակին անկյուն կստեղծվի
Քուշներ
ԱՄՆ-ն մտադիր է Կիևի և Եվրոպայի հետ միասնական դիրքորոշում համաձայնեցնել խաղաղության հարցում. Քուշներ
Ֆիդան
Թուրքիայի և Ադրբեջանի նկատմամբ ՀՀ-ի կառուցողական մոտեցումը գոհացնող է. Ֆիդան
Իտալական
Հռոմում տեղի են ունեցել Հայաստան-Իտալիա երկկողմ պաշտպանական խորհրդակցություններ
Իրան
Իրանը ցուցադրել է մինչև 4500 կմ հեռահարության հրթիռների հնարավորությունները
Ալեն
Խաղաղության պայմանագիրը կստորագրվի ՀՀ Սահմանադրության փոփոխությունից հետո հաշված օրերի ընթացքում
Զելենսկի
Ռուսաստանը մերժել է հրադադարի բոլոր առաջարկները․ Զելենսկի
Թուրքիա
Թուրքիան մինչև 2035 թ. նախատեսում է ձեռք բերել նոր կործանիչներ
Ուկրաինա
Մեծ Բրիտանիան Ուկրաինային կփոխանցի ավելի քան 1000 հեռահար հարվածային անօդաչու թռչող սարք
ՆԳՆ
Ինչու է Արցախից տեղահանվածների փաստաթղթերում «ծննդյան վայր» դաշտում նշվում Ադրբեջան. ՆԳՆ պարզաբանումը
Նիկոլ
Եթե նոր Սահմանադրությունը հանրաքվեով չընդունվի, հրաժարական կտամ. Փաշինյանի առաջարկն ընդդիմությանը
Ալեն
Մեղավորը դեբիլ ֆիլմերն են ու «ստուկաչ» չլինելու բարքերը. Ալեն Սիմոնյանը՝ բանակում մահերի մասին
Մարգարա
Հայաստանը թուրքական կողմի հետ նախատեսում է երկրորդ կամուրջ կառուցել Մարգարայի հատվածում. Միրզոյան
Պուտին
Դեկտեմբերի 3-ին նախատեսված է հանդիպում Պուտինի հետ. Փաշինյան
Թրամփ
Թրամփը խոստացել է շուտով ավարտել Իրանի հետ հակամարտությունը
Միրզոյան
Անհայտ կորած անձանց հարցում առաջնային կարևորություն ունի Ադրբեջանի հետ համագործակցությունը․ Արարատ Միրզոյան
Գերեզման
Ակնկալում ենք, որ Հայաստանը կհրապարակի ավելի քան 200 զանգվածային գերեզմանների տեղակայման վայրերը․ Հաջիև
Թուրք
Թուրքիայում ընդդիմադիր 9 գործիչ դատապարտվել է ազատազրկման
Մայամի
Հայաստանը հրավիրվել է ԱՄՆ-ում սպասվող G20 գագաթնաժողովին
Ալեն
Ալեն Սիմոնյանը դեկտեմբերին կմեկնի Ադրբեջան