Submitted by H.Aslanyan on
Գզոյան

Լույս է տեսել Հայոց ցեղասպանության ժամանակ օսմանյան իշխանությունների ստեղծած համակենտրոնացման ճամբարներին նվիրված հիմնարար աշխատություն

Լույս է տեսել Հայոց ցեղասպանության ժամանակ օսմանյան իշխանությունների ստեղծած համակենտրոնացման ճամբարների համակարգին նվիրված 500-էջանոց գիտական ժողովածու։ Այս մասին տեղեկացրել է «Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտ» հիմնադրամի նախկին տնօրեն Էդիտա Գզոյանը` հավելելով, որ այն խմբագրել են ինքը և Նեբրասկա–Լինքոլնի համալսարանի պրոֆեսոր Բեդրոս Դեր-Մաթոսյանը։

Գզոյանը նշել է, որ «The Concentration Camps of the Armenian Genocide» («Հայոց ցեղասպանության համակենտրոնացման ճամբարները») ժողովածուն հրատարակել է «Բլումսբերի» հրատարակչությունը՝ «Հայերը արդի և վաղ արդի աշխարհում» մատենաշարի շրջանակում։

Գզոյանը հայտնել է, որ գրքի ստեղծման պատմությունը սկսվել է 2023 թվականին, երբ Դեր-Մաթոսյանի հետ քննարկում էին Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի՝ որպես գիտական հաստատության զարգացման հեռանկարները։

Նրա խոսքով՝ որոշել էին զբաղվել նաև միջազգային հրատարակություններով և սկսել մի քանի ամիս առաջ անցկացված գիտաժողովի թեմայից։ Գիտաժողովի գաղափարը Միհրան Մինասյանինն էր, իսկ այն կազմակերպվել էր Հարություն Մարությանի՝ թանգարան-ինստիտուտի տնօրեն լինելու ժամանակ։

«Մեր նպատակն էր ամեն տարի գիտաժողով կազմակերպել որևէ կարևոր, սակայն համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված թեմայի շուրջ, ապա գիտաժողովի նյութերի հիման վրա հատոր հրատարակել»,– գրել է Գզոյանը։

Նա ընդգծել է, որ հատկապես կարևոր էր ժողովածուում Հայաստանում աշխատող բազմաթիվ հետազոտողների ուսումնասիրությունների ընդգրկումը։

«Հատկապես ուրախ եմ, որ այս հատորում ընդգրկվելու էին բազմաթիվ գործընկերներիս ուսումնասիրությունները․ վերջապես մեր խոսքը լսելի էր դառնալու»,– նշել է Գզոյանը։

Ժողովածուն ներառում է 21 գլուխ, որոնց հեղինակները Հայաստանից, Ֆրանսիայից, Գերմանիայից, ԱՄՆ-ից, Մեծ Բրիտանիայից, Լիբանանից և Ավստրալիայից պատմաբաններ ու հասարակագետներ են։

Աշխատությունում ուսումնասիրվում են Դեյր էզ Զորի, Ռաս ուլ Այնի, Մեսքենեի և այլ վայրերի ճամբարները, դրանց ձևավորումն ու գործունեությունը, տեղահանված հայերի կյանքի պայմանները, մարդասիրական օգնությունը, ինքնօգնության մեխանիզմները, տեղի բնակչության հետ հարաբերությունները, դիմադրության դրսևորումները և երեխաների փորձառությունը։

Առանձին տեղ է հատկացված վերապրողների հուշագրություններին ու օրագրերին, ինչպես նաև ճամբարներին վերաբերող օսմանյան օրենքներին, հրամանագրերին և վարչական գործելակերպին։

Հեղինակների գնահատմամբ՝ չնայած Հայոց ցեղասպանության ուսումնասիրությունների զարգացմանը՝ համակենտրոնացման ճամբարների համակարգը, հատկապես ներկայիս Սիրիայի տարածքում գործած ճամբարները, մինչ այժմ բավարար չափով ուսումնասիրված չեն եղել։ Նրանք այս ժողովածուն համարում են Ցեղասպանության՝ համեմատաբար քիչ ուսումնասիրված այդ փուլի փաստագրման կարևոր քայլ։

«Երեք տարվա ընթացքում մենք եռանդագին աշխատել ենք հեղինակների հետ՝ յուրաքանչյուր գլխի գիտական բարձր որակն ու պատմական ճշգրտությունն ապահովելու համար»,– նշել են Դեր-Մաթոսյանն ու Գզոյանը։

Նրանց խոսքով՝ աշխատանքը հոգեբանորեն ևս ծանր է եղել, քանի որ ստիպված են եղել բազմիցս անդրադառնալ ճամբարներում հայերի կրած տառապանքների և նրանց նկատմամբ գործադրված բռնությունների վկայություններին։

Ժողովածուն արդեն արժանացել է ցեղասպանագիտության ոլորտի մասնագետների արձագանքներին։ Միչիգանի համալսարանի պատվավոր պրոֆեսոր Ռոնալդ Գրիգոր Սյունին նշել է, որ Հայոց ցեղասպանության ուսումնասիրություններում համակենտրոնացման ճամբարների թեման երկար ժամանակ անտեսված է եղել, իսկ նոր աշխատությունը հնարավորություն է տալիս այլ դիտանկյունից ուսումնասիրել 1915–1916 թվականների իրադարձությունները։

Ավելացնել նոր մեկնաբանություն

Ավելին հեղինակից

Հութի
Հութիները հայտնել են Սաուդյան Արաբիայի ենթակառուցվածքներին հարվածելու մասին
ԱՄՆ
ԱՄՆ Ազգային անվտանգության գործակալության գաղտնի ցանցն արդեն երրորդ օրն է՝ չի աշխատում. NBC News
Նիկոլ
Ես առաջարկում եմ, որ ընդդիմությունն ապահովի անհրաժեշտ 6 ձայնը, և մենք գնանք նոր Սահմանադրության ընդունման հանրաքվեի․ Փաշինյան
Տաթևիկ
Не газуй, թե չէ կգնամ, ու դու կկորցնես քո ամենանվիրված կոլաբորանտին». Փաշինյանի ակնարկը Ալիևին․ Տաթևիկ Հայրապետյան
Լևոն
Լևոն Արոնյանը հաղթել է ադրբեջանցի գրոսմայստերին
Կիև
Ուկրաինան հարվածել է Սմոլենսկի մերձակայքում պայթուցիկ նյութերի բաղադրիչների ռուսաստանյան խոշորագույն արտադրողներից մեկին
Իրան
Պենտագոնում Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի գործողության ծախսերը գնահատել են 48 մլրդ դոլար
Զելենսկի
Զելենսկին Բեռլինում քննարկումներ է անցկացրել ԱՄՆ նախագահի բանագնացների հետ
Կիև
Կիևի ուղղությամբ ռուսական հարվածի հետևանքով վնասվել են Նիդերլանդների և Ավստրիայի դեսպանատները
Դռսկողմ
Միջուկային զենքը պետք է սահմանափակել, թեև դա իրագործելը հոգեբանորեն դժվար կլինի․ Թրամփ
Ալբերտ
«Հաղթանակ» զբոսայգում Ալբերտ Հովհաննիսյանի և զոհված մյուս հերոսների հիշատակին անկյուն կստեղծվի
Քուշներ
ԱՄՆ-ն մտադիր է Կիևի և Եվրոպայի հետ միասնական դիրքորոշում համաձայնեցնել խաղաղության հարցում. Քուշներ
Ֆիդան
Թուրքիայի և Ադրբեջանի նկատմամբ ՀՀ-ի կառուցողական մոտեցումը գոհացնող է. Ֆիդան
Իտալական
Հռոմում տեղի են ունեցել Հայաստան-Իտալիա երկկողմ պաշտպանական խորհրդակցություններ
Իրան
Իրանը ցուցադրել է մինչև 4500 կմ հեռահարության հրթիռների հնարավորությունները
Ալեն
Խաղաղության պայմանագիրը կստորագրվի ՀՀ Սահմանադրության փոփոխությունից հետո հաշված օրերի ընթացքում
Զելենսկի
Ռուսաստանը մերժել է հրադադարի բոլոր առաջարկները․ Զելենսկի
Թուրքիա
Թուրքիան մինչև 2035 թ. նախատեսում է ձեռք բերել նոր կործանիչներ
Ուկրաինա
Մեծ Բրիտանիան Ուկրաինային կփոխանցի ավելի քան 1000 հեռահար հարվածային անօդաչու թռչող սարք
ՆԳՆ
Ինչու է Արցախից տեղահանվածների փաստաթղթերում «ծննդյան վայր» դաշտում նշվում Ադրբեջան. ՆԳՆ պարզաբանումը
Նիկոլ
Եթե նոր Սահմանադրությունը հանրաքվեով չընդունվի, հրաժարական կտամ. Փաշինյանի առաջարկն ընդդիմությանը
Ալեն
Մեղավորը դեբիլ ֆիլմերն են ու «ստուկաչ» չլինելու բարքերը. Ալեն Սիմոնյանը՝ բանակում մահերի մասին
Մարգարա
Հայաստանը թուրքական կողմի հետ նախատեսում է երկրորդ կամուրջ կառուցել Մարգարայի հատվածում. Միրզոյան
Պուտին
Դեկտեմբերի 3-ին նախատեսված է հանդիպում Պուտինի հետ. Փաշինյան
Թրամփ
Թրամփը խոստացել է շուտով ավարտել Իրանի հետ հակամարտությունը
Միրզոյան
Անհայտ կորած անձանց հարցում առաջնային կարևորություն ունի Ադրբեջանի հետ համագործակցությունը․ Արարատ Միրզոյան
Գերեզման
Ակնկալում ենք, որ Հայաստանը կհրապարակի ավելի քան 200 զանգվածային գերեզմանների տեղակայման վայրերը․ Հաջիև
Թուրք
Թուրքիայում ընդդիմադիր 9 գործիչ դատապարտվել է ազատազրկման
Մայամի
Հայաստանը հրավիրվել է ԱՄՆ-ում սպասվող G20 գագաթնաժողովին
Ալեն
Ալեն Սիմոնյանը դեկտեմբերին կմեկնի Ադրբեջան