Հետաքրքիր պատմություններ գաղտնի գործողություններից. ինչպես կոտրվեց գերմանական «Էնիգմա» ծածկագիրը

Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում գերմանական «Էնիգմա» ծածկագիրը կոտրելը կարևորագույն դեր խաղաց դաշնակիցների հաղթանակի գործում։ Գերմանական ուժերն օգտագործում էին «Էնիգմա» ծածկագրող մեքենան՝ գաղտնագրելու ռազմական հաղորդագրությունները, ինչը նրանց տալիս էր մեծ ռազմավարական առավելություն։ Սակայն դաշնակիցներին հաջողվեց կոտրել այդ ծածկագիրը՝ մի քանի տաղանդավոր գիտնականների և ինժեներների աշխատանքի շնորհիվ։ Ահա այս պատմության հիմնական կետերը․

1. «Էնիգմա» մեքենայի աշխատանքը

«Էնիգման» էլեկտրամեխանիկական մեքենա էր, որը բաղկացած էր ռոտորների համակարգից։ Յուրաքանչյուր անգամ, երբ օգտատերը սեղմում էր ստեղնաշարի վրա, մեքենան փոխում էր գաղտնագրման ալգորիթմը՝ ստեղծելով գրեթե անսահմանափակ թվով կոդերի հնարավորություններ։ Գերմանացիները վստահ էին, որ «Էնիգմայի» ծածկագիրը անհնար է կոտրել։

2. Կոտրման առաջին փորձերը Լեհաստանում

1930-ական թվականներին լեհ ինժեներ Մարյան Ռեժևսկին և նրա թիմը, որոնք աշխատում էին Լեհաստանի ռազմական գաղտնագրման բյուրոյում, առաջինը սկսեցին ուսումնասիրել «Էնիգմայի» ծածկագիրը։ Նրանք մշակեցին մեթոդներ, որոնք թույլ էին տալիս կոտրել որոշ գաղտնագրված հաղորդագրություններ։ Սակայն պատերազմը սկսվելուց հետո Լեհաստանը զավթվեց, և լեհ կոդաբաններն իրենց աշխատանքը փոխանցեցին դաշնակիցներին՝ Մեծ Բրիտանիային և Ֆրանսիային։

3. Բլեչլի Պարկի դերը

Մեծ Բրիտանիայում ծածկագիրը կոտրելու գործն առաջնորդում էին գիտնականներ և մաթեմատիկոսներ, որոնք հավաքվել էին Բլեչլի Պարկում՝ հատուկ գաղտնագրման կենտրոնում։ Այստեղ առանձնանում էր Ալան Թյուրինգը՝ մաթեմատիկոս և համակարգչային գիտության նախահայրը։

4. Ալան Թյուրինգի ներդրումը

Թյուրինգը մշակեց մի մեքենա, որը կոչվեց «Bombe»։ Այս մեքենան կարողանում էր արդյունավետորեն ստուգել միլիոնավոր հնարավոր գաղտնագրման տարբերակներ, ինչը մեծապես արագացրեց «Էնիգմայի» կոդի կոտրումը։ Նրա աշխատանքը ոչ միայն լուծեց տեխնիկական խնդիրը, այլև ստեղծեց հիմքեր ապագա համակարգիչների համար։

5. Ծածկագիրը կոտրելու ռազմավարական ազդեցությունը

«Էնիգմայի» ծածկագիրը կոտրելուց հետո դաշնակիցները կարողացան լսել գերմանական գաղտնի հաղորդագրությունները՝ առանց դրանց մասին տեղեկացնելու։ Այս գործողությունը կոչվեց «Ultra», և այն թույլ տվեց դաշնակիցներին կանխատեսել Գերմանիայի ռազմական գործողությունները։

Օրինակներ.

Դաշնակիցները կանխեցին գերմանական սուզանավերի հարձակումները Ատլանտյան օվկիանոսում։

Նորմանդիայի գործողության ընթացքում կարողացան խաբել գերմանական հրամանատարությանը։

6. Գաղտնիության պահպանումը

Չնայած ծածկագիրը կոտրվել էր, դաշնակիցները խստորեն գաղտնի էին պահում այդ փաստը։Նրանք նույնիսկ որոշ դեպքերում թույլ էին տալիս, որ գերմանացիները հաջողություն ունենան, որպեսզի նրանք չկասկածեին, որ «Էնիգմայի» գաղտնիքը բացահայտվել է։

7. Հետպատերազմյան ազդեցությունը

Պատերազմից հետո Թյուրինգի աշխատանքը մեծ ազդեցություն ունեցավ համակարգչային գիտության վրա։ Այնուամենայնիվ, երկար տարիներ «Էնիգմայի» ծածկագիրը կոտրելու պատմությունը գաղտնի էր մնում։

8. Ալան Թյուրինգի ողբերգական կյանքը

Չնայած իր մեծ ներդրմանը՝ Թյուրինգը հետպատերազմյան տարիներին ենթարկվեց անհավասար վերաբերմունքի իր սեռական կողմնորոշման պատճառով։ Նրա կյանքը ավարտվեց ողբերգական՝ ինքնասպանությամբ 1954 թվականին։ Միայն 2009-ին Մեծ Բրիտանիան պաշտոնապես ներողություն խնդրեց նրա հանդեպ վերաբերմունքի համար։

«Էնիգմայի» ծածկագիրը կոտրելը պատմական կարևոր իրադարձություն էր, որը ոչ միայն կրճատեց պատերազմի տևողությունը, այլև սահմանեց նոր դարաշրջան գաղտնագրման և տեխնոլոգիայի ոլորտում։