Submitted by H.Aslanyan on
Տաթևիկ

Ակնհայտ է, որ որևէ ատյանում որևէ ադրբեջանցի չի կարող բարձրացնել վերադարձի իրավունքի հետ կապված հարցը․ ադրբեջանագետ

Ադրբեջանագետ Տաթևիկ Հայրապետյանը գրում է. «Ինչու՞ չի կարելի երբեք կիրառել «ադրբեջանցիների վերադարձ» տերմինը և ինչու չի կարելի երբեք նույն հարթության մեջ դնել «Արևմտյան Ադրբեջան» զավթողական ծրագիրը Արցախի հայերի վերադարձի իրավունքի հետ:

Գիտեք, որ ես համառորեն խոսում, գրում ու պայքարում եմ ադրբեջանական սխալ տերմինների կիրառության դեմ, միևնույն ժամանակ կոչ եմ անում Ադրբեջանից եկող սպառնալիքներին տալ շատ ուղիղ քաղաքական գնահատական։ Եթե մեր երկրի տարածքը արդեն չորս տարի է պատմության մեջ գոյություն չունեցող տերմինով են որակում, դա հռչակում են «ազգային նոր նպատակ», դրա վրա հսկայական գումար ու ռեսուրս են դնում, դա մտցնում են կրթական համակարգ, նշանակում է՝ դա վաղուց դարձել է մեր ազգային անվտանգության խնդիրը, պարզապես մենք դեռևս նման գնահատական չենք տվել դրան։

Ինչևէ, նախընտրական փուլում մի քանի անգամ տեսել էի, որ «Միասնության թևեր» շարժման ղեկավար Արման Թաթոյանն ասել էր, որ ադրբեջանցիների համար միջազգային իրավունքի հարթակներում թեման փակված է, չկա նման իրավունք, խոսքը Հայաստանի Հանրապետության տարածք որևէ «վերադարձի» մասին է։ Սա գրավել էր իմ ուշադրությունը։ 

Վերջերս մի հետազոտության ժամանակ դիմել էի նախկին ՄԻՊ-ին՝ խնդրելով ասել, թե ինչի հիման վրա է այդ պնդումն արվել։ Թաթոյանի՝ ինձ տրամադրված նյութերի հիման վրա պարզվեց, որ այսօր չկա միջազգային այնպիսի մի ատյան, որտեղ ադրբեջանցիները կարողանան բարձրացնել իրենց իբր «վերադարձի» իրավունքի հարցը։ Այս խնդիրը ուղղակիորեն կապված է ժամանակային սահմանափակումների հետ, որի արձանագրումն ու պատասխանը լավագույնս արտացոլված են երկու ամենահեղինակավոր միջազգային դատական ատյանների կողմից։

Այսպես՝ ՄԻԵԴ-ի՝ «Սամադովն ընդդեմ Հայաստանի» գործով դատարանն անընդունելի էր ճանաչել Քարվաճառում բնակվող ադրբեջանցի դիմումատուի պահանջն ընդդեմ Հայաստանի։ 

Դատարանն արձանագրել էր, որ Հայաստանն անդամակցել է ՄԻԵԴ-ին 2002 թվականին, մինչդեռ դիմումատուն գանգատը ներկայացրել էր 2008 թվականին՝ այդպես էլ չհիմնավորելով, թե ինչու է սպասել ենթադրյալ խախտման պահից ավելի քան 15 տարի, իսկ Հայաստանի անդամակցումից՝ վեց տարի, և նոր միայն ներկայացրել գանգատը։ Այս ժամկետները դատարանը համարել էր չափից դուրս երկար՝ իրավունքի պաշտպանության համար դիմելու տեսանկյունից։ 

Հատկանշական է, որ այս որոշումը կայացվել է պալատի կազմով և 2021 թվականին։ Գաղտնիք չէ, որ Ադրբեջանը Հայաստանի դեմ նույն՝ 2021 թվականին ներկայացրած միջպետական գանգատում բարձրացրել է 1990-ականներին Արցախից և Հայաստանից հեռացած ադրբեջանցիների սեփականության իրավունքի պաշտպանության հարցը։

 Սակայն ՄԻԵԴ-ը «Սամադովի» գործով կայացրած որոշմամբ նախանշել է Ադրբեջանի այդ պահանջների ճակատագիրը. դրանք անընդունելի են ճանաչվելու՝ ուշ ներկայացված լինելու հիմքով։

Առավել կարևոր է Արդարադատության միջազգային դատարանի 12.11.2024 թվականի վճիռը, որով դատարանն արձանագրել է, որ չունի իրավազորություն քննելու Ադրբեջանի ներկայացրած պահանջները, որոնք վերաբերում են 1993-ից 1996 թվականն ընկած ժամանակահատվածին՝ այդ թվում ադրբեջանցիների ենթադրյալ տեղահանումների վերաբերյալ պահանջները։

Այսպիսով, ակնհայտ է, որ որևէ ատյանում որևէ ադրբեջանցի ներկայումս չի կարող բարձրացնել սեփականության կամ վերադարձի իրավունքի հետ կապված հարցեր։ Ցանկացած նման փորձ ձախողվելու է՝ հաշվի առնելով միջազգային երկու հեղինակավոր դատարանների դիրքորոշումները։

Ի տարբերություն ադրբեջանցիների, արցախահայերը շարունակում են ունենալ նման պահանջ ներկայացնելու իրավունք, որը ամրագրվել է միջազգային դատարաններով։ Այս թեմային կանդրադառնամ առանձին գրառումով։ 

Իսկ այս գրառման իմաստն այն է, որ երբ առաջնորդվում ես փաստերով և պրոֆեսիոնալ մոտեցմամբ, հասկանում ես, որ բոլոր խաղաքարտերը կան այս թեման հստակ որպես զավթողականություն որակելու համար, սա որևէ աղերս չունի «ադրբեջանցիների վերադարձի իրավունքի» հետ։ 

Իսկ այս զավթողական ծրագիրը Արցախի ժողովրդի վերադարձի իրավունքի հետ համեմատության մեջ դնողը ուղիղ փաստաբանություն է անում Ադրբեջանի օգտին՝ «նորմալ դարձնելով» ադրբեջանական զավթողականությունը»։

Ավելացնել նոր մեկնաբանություն

Ավելին հեղինակից

Հութի
Հութիները հայտնել են Սաուդյան Արաբիայի ենթակառուցվածքներին հարվածելու մասին
ԱՄՆ
ԱՄՆ Ազգային անվտանգության գործակալության գաղտնի ցանցն արդեն երրորդ օրն է՝ չի աշխատում. NBC News
Նիկոլ
Ես առաջարկում եմ, որ ընդդիմությունն ապահովի անհրաժեշտ 6 ձայնը, և մենք գնանք նոր Սահմանադրության ընդունման հանրաքվեի․ Փաշինյան
Տաթևիկ
Не газуй, թե չէ կգնամ, ու դու կկորցնես քո ամենանվիրված կոլաբորանտին». Փաշինյանի ակնարկը Ալիևին․ Տաթևիկ Հայրապետյան
Լևոն
Լևոն Արոնյանը հաղթել է ադրբեջանցի գրոսմայստերին
Կիև
Ուկրաինան հարվածել է Սմոլենսկի մերձակայքում պայթուցիկ նյութերի բաղադրիչների ռուսաստանյան խոշորագույն արտադրողներից մեկին
Իրան
Պենտագոնում Իրանի դեմ ԱՄՆ-ի գործողության ծախսերը գնահատել են 48 մլրդ դոլար
Զելենսկի
Զելենսկին Բեռլինում քննարկումներ է անցկացրել ԱՄՆ նախագահի բանագնացների հետ
Կիև
Կիևի ուղղությամբ ռուսական հարվածի հետևանքով վնասվել են Նիդերլանդների և Ավստրիայի դեսպանատները
Դռսկողմ
Միջուկային զենքը պետք է սահմանափակել, թեև դա իրագործելը հոգեբանորեն դժվար կլինի․ Թրամփ
Ալբերտ
«Հաղթանակ» զբոսայգում Ալբերտ Հովհաննիսյանի և զոհված մյուս հերոսների հիշատակին անկյուն կստեղծվի
Քուշներ
ԱՄՆ-ն մտադիր է Կիևի և Եվրոպայի հետ միասնական դիրքորոշում համաձայնեցնել խաղաղության հարցում. Քուշներ
Ֆիդան
Թուրքիայի և Ադրբեջանի նկատմամբ ՀՀ-ի կառուցողական մոտեցումը գոհացնող է. Ֆիդան
Իտալական
Հռոմում տեղի են ունեցել Հայաստան-Իտալիա երկկողմ պաշտպանական խորհրդակցություններ
Իրան
Իրանը ցուցադրել է մինչև 4500 կմ հեռահարության հրթիռների հնարավորությունները
Ալեն
Խաղաղության պայմանագիրը կստորագրվի ՀՀ Սահմանադրության փոփոխությունից հետո հաշված օրերի ընթացքում
Զելենսկի
Ռուսաստանը մերժել է հրադադարի բոլոր առաջարկները․ Զելենսկի
Թուրքիա
Թուրքիան մինչև 2035 թ. նախատեսում է ձեռք բերել նոր կործանիչներ
Ուկրաինա
Մեծ Բրիտանիան Ուկրաինային կփոխանցի ավելի քան 1000 հեռահար հարվածային անօդաչու թռչող սարք
ՆԳՆ
Ինչու է Արցախից տեղահանվածների փաստաթղթերում «ծննդյան վայր» դաշտում նշվում Ադրբեջան. ՆԳՆ պարզաբանումը
Նիկոլ
Եթե նոր Սահմանադրությունը հանրաքվեով չընդունվի, հրաժարական կտամ. Փաշինյանի առաջարկն ընդդիմությանը
Ալեն
Մեղավորը դեբիլ ֆիլմերն են ու «ստուկաչ» չլինելու բարքերը. Ալեն Սիմոնյանը՝ բանակում մահերի մասին
Մարգարա
Հայաստանը թուրքական կողմի հետ նախատեսում է երկրորդ կամուրջ կառուցել Մարգարայի հատվածում. Միրզոյան
Պուտին
Դեկտեմբերի 3-ին նախատեսված է հանդիպում Պուտինի հետ. Փաշինյան
Թրամփ
Թրամփը խոստացել է շուտով ավարտել Իրանի հետ հակամարտությունը
Միրզոյան
Անհայտ կորած անձանց հարցում առաջնային կարևորություն ունի Ադրբեջանի հետ համագործակցությունը․ Արարատ Միրզոյան
Գերեզման
Ակնկալում ենք, որ Հայաստանը կհրապարակի ավելի քան 200 զանգվածային գերեզմանների տեղակայման վայրերը․ Հաջիև
Թուրք
Թուրքիայում ընդդիմադիր 9 գործիչ դատապարտվել է ազատազրկման
Մայամի
Հայաստանը հրավիրվել է ԱՄՆ-ում սպասվող G20 գագաթնաժողովին
Ալեն
Ալեն Սիմոնյանը դեկտեմբերին կմեկնի Ադրբեջան