մանհեթենյան նախագիծ

Մանհեթենյան նախագիծ. ինչու և ինչպես ստեղծվեց ատոմային զենքը

Մանհեթենյան նախագիծը մարդկության պատմության ամենագաղտնի և նշանակալի գիտական ծրագրերից էր, որի նպատակն էր մշակել և արտադրել ատոմային զենք՝ Երկրորդ համաշխարհային պատերազմի ընթացքում։ Այս նախագիծը արմատապես փոխեց պատերազմների բնույթը և հիմք դրեց միջուկային դարաշրջանին։ Ահա Մանհեթենյան նախագծի հիմնական փաստերը․

1. Նախագծի սկիզբը

Մանհեթենյան նախագիծը պաշտոնապես մեկնարկեց 1939 թվականին, երբ գիտնականները՝ ներառյալ Ալբերտ Էյնշտեյնը և Լեո Սիլարդը, զգուշացրին ԱՄՆ կառավարությանը, որ Նացիստական Գերմանիան կարող է մշակել միջուկային զենք։ Էյնշտեյն-Սիլարդի նամակը նախագահ Ֆրանկլին Ռուզվելտին հանգեցրեց միջուկային հետազոտությունների արագացմանը։

2. Գաղտնիության մակարդակը

Այս նախագիծը իրականացնում էր ԱՄՆ բանակի ինժեներական կորպուսը՝ համագործակցելով Հարվարդի, Կալիֆոռնիայի, Չիկագոյի և այլ համալսարանների հետ։ Ամբողջ գործընթացը խիստ գաղտնի էր, և նույնիսկ նախագծի վրա աշխատողներից շատերը տեղյակ չէին, թե ինչի վրա են աշխատում։

3. Գիտական ղեկավարությունը

Նախագիծը գլխավորում էր ֆիզիկոս Ռոբերտ Օփենհայմերը, որը հայտնի էր որպես «ատոմային ռումբի հայրը»։ Նրա ղեկավարությամբ հավաքվեցին աշխարհի լավագույն գիտնականները՝ ներառյալ Նիլս Բորը, Էնրիկո Ֆերմին, Ռիչարդ Ֆեյնմանը և Էռնստ Լոուրենսը։

4. Ծրագրի մասշտաբը

Մանհեթենյան նախագծի շրջանակում աշխատում էր մոտ 130.000 մարդ՝ ներառյալ գիտնականներ, ինժեներներ, զինվորականներ և աշխատողներ։ Ծախսերն անցնում էին $2 միլիարդը (մոտ $25 միլիարդ՝ ժամանակակից փոխարժեքով)։

  • Գլխավոր կենտրոններն էին Լոս Ալամոսի լաբորատորիան (Նյու Մեքսիկո) և Ուրանի համակենտրոնացման օբյեկտները Օք Ռիջում (Թենեսի)։

    5. Միջուկային ֆիզիկայի հայտնագործությունները

Նախագիծը հիմնված էր միջուկային ֆիզիկայի երկու հիմնական սկզբունքի վրա․

  • Ուրանի 235-ի և Պլուտոնի 239-ի ֆիսիա (տարրալուծում)․ Այն ազատում է մեծ քանակությամբ էներգիա։
  • Շղթայական ռեակցիայի գաղափարը, որը թույլ է տալիս ստեղծել պայթյուն հսկայական ուժով։

6. Ատոմային ռումբի փորձարկումը

Առաջին ատոմային պայթյունը, որը հայտնի է որպես «Տրինիտի փորձարկում», իրականացվեց 1945 թվականի հուլիսի 16-ին Նյու Մեքսիկոյի անապատում։ Պայթյունի ուժը գերազանցեց ակնկալիքները՝ ստեղծելով պատմության մեջ առաջին միջուկային հարվածի սնկաձև ամպը։

7. Հիրոսիմա և Նագասակի

  • 1945 թ. օգոստոսի 6-ին ատոմային ռումբը («Փոքր տղա») նետվեց Հիրոսիմայի վրա, ինչը հանգեցրեց 70.000-80.000 անմիջական զոհի։
  • Օգոստոսի 9-ին երկրորդ ռումբը («Գեր տղա») նետվեց Նագասակիի վրա, ինչը խլեց ավելի քան 40.000 կյանք։

Այս հարվածները հարկադրեցին Ճապոնիային կապիտուլյացիա հայտարարել՝ վերջ դնելով Երկրորդ համաշխարհային պատերազմին։

8. Հակասություններ

Չնայած նախագծի ռազմական հաջողությանը՝ այն մեծ բողոքների առարկա դարձավ․

  • Գիտնականներից շատերը, այդ թվում՝ Օփենհայմերը, դեմ էին ռումբի ռազմական կիրառմանը։
  • Միջուկային զենքի կիրառումը հարցեր առաջացրեց էթիկայի, քաղաքացիական զոհերի և բնապահպանական հետևանքների վերաբերյալ։

    9. Հետպատերազմյան ազդեցությունը

Մանհեթենյան նախագիծը հիմք դրեց միջուկային սպառազինությունների մրցավազքին, ինչը հանգեցրեց Սառը պատերազմի։ Այն նաև մեծ ազդեցություն ունեցավ գիտության վրա՝ խթանելով ֆիզիկայի, քիմիայի և համակարգչային գիտության զարգացումը։

10. Պատմական և մշակութային նշանակությունը

Մանհեթենյան նախագիծը անջնջելի հետք թողեց պատմության մեջ։ Այն հիշատակվում է բազմաթիվ գրքերում, ֆիլմերում և վավերագրական նյութերում, օրինակ՝ Քրիստոֆեր Նոլանի 2023 թ. ֆիլմը՝ «Օփենհայմեր», որը հիմնված է նախագծի առաջնորդ Ռոբերտ Օփենհայմերի կյանքի վրա։

Մանհեթենյան նախագիծը մարդկության պատմության կարևորագույն նվաճումներից է, որը ցույց է տալիս գիտության ներուժը, բայց նաև դրա վտանգավոր հետևանքները։

 

Ավելացնել նոր մեկնաբանություն

Ավելին հեղինակից

Թուրքիա-Ադրբեջան
Թուրքիան և Ադրբեջանը մեկնարկում են «Ձմեռ-2025» զորավարժությունը
Նուբար Աֆեյան
Նուբար Աֆեյանն անդրադարձել է Բաքվում Ռուբեն Վարդանյանի նկատմամբ ապօրինի դատական գործընթացին
Կոբախիձե
Կոբախիձեն Երևանին և Բաքվին եռակողմ համագործակցություն է առաջարկում
ռազմակայան
Մեծ Բրիտանիան կքննարկի Ուկրաինայում ռազմակայանների տեղակայման հնարավորությունը
Արտակ Բեգլարյան
Միջազգային կառույցներն ուղիղ ասում են՝ ՀՀ օրակարգում այդ հարցը չկա, ի՞նչ եք ուզում մեզանից. Բեգլարյանը՝ Բաքվում պահվող Արցախի պաշտոնյաների վերադարձի մասին
Օկամպո
Սա դատավարություն չէ, սա Ալիևի խամաճիկային բեմադրությունն է. Օկամպոն՝ Արցախի նախկին ղեկավարների դատավարության մասին
Սերգեյ Մելքոնյան
ՀԱՄԱՍ-ի և «Հիզբոլլահի» հետ համաձայնությամբ Իսրայելը ազատում է ձեռքերը ավելի մեծ նպատակի՝ Իրանի համար. Սերգեյ Մելքոնյան
Մարդկության դեմ մեղանչածները
Մարդկության դեմ մեղանչածները
Տիգրան Աբրահամյան
Հայաստանի իշխանությունը գնաց 3-րդ զիջմանը․ սահմանազատումը Տավուշից սկսելը Բաքվի համար կենսական նշանակություն ունի․ Աբրահամյան
Արցախի ԱզխԺ
Բաքվում պահվող բոլոր հայերի իրավունքների պաշտպանությունն ու հայրենիք վերադարձը մտնում են ՀՀ պետական մարմինների իրավական ու բարոյական պարտավորությունների մեջ. Արցախի ԱԺ
Փաշինյան-Ալիև
Փաշինյանն ու Ալիևը մասնակցելու են Դավոսի տնտեսական համաժողովին
կոչ
Ճշմարտության և արդարադատության կենտրոնը Բաքվին կոչ է անում միջազգային իրավաբաններին թույլ տալ հետևել հայ գերիների դատին
Օկամպո
Ադրբեջանի շինծու մեղադրանքները կոծկում են ԼՂ-ի ժողովրդի դեմ հանցագործությունները․ Օկամպո
Ստեփան Հասան-Ջալալյան
ԱՄՆ-ն որևէ գործնական քայլ չի արել՝ դադարեցնելու Ապշերոնի սուլթան Իլհամի հրամանով իրականացվող հայության ցեղասպանությունը
մանհեթենյան նախագիծ
Մանհեթենյան նախագիծ. ինչու և ինչպես ստեղծվեց ատոմային զենքը
Փաստ
Հայաստանը չպետք է վերածվի հակառուսական և հակաիրանական պլացդարմի. «Փաստ»
Գազա
Գազայի հատվածում հրադադար է կնքվել. այն ուժի մեջ կմտնի հունվարի 19-ից
Թուրքիա-Ադրբեջան
Թուրքիան և Ադրբեջանը համատեղ զորավարժություններ կանցկացնեն Կարսում
ԿԽՄԿ
ԿԽՄԿ ներկայացուցիչներն այցելել են Բաքվում պահվող հայ գերիներին
էնիգմա
Հետաքրքիր պատմություններ գաղտնի գործողություններից. ինչպես կոտրվեց գերմանական «Էնիգմա» ծածկագիրը
Փաշինյան
ՀՀ արտաքին քաղաքականությունը հասնում է իր առաջնային հանգրվանին. Փաշինյան
Փեզեշքիան
Իրանը պատերազմից չի վախենում, բայց պատերազմ էլ չի ցանկանում. Փեզեշքիան
Հրանտ Մելիք-Շահնազարյան
Ստորագրված կանոնադրությունը Հայաստանը դարձնում է տարածաշրջանում ԱՄՆ վերահսկողական ծրագրերի իրականացման գործիք. քաղաքագետ
նորամուծություն
Պատերազմների բերած նորամուծությունները
Միրզոյան-Բլինքեն
Հրապարակվել է ՀՀ-ԱՄՆ ռազմավարական համագործակցության փաստաթղթի տեքստը
բունկեր
Հուսալի պաշտպանություն գրեթե ամեն ինչից. բունկերներն ու դրանց տեսակները
Սրբուհի Գալյան
Սահմանադրության մեջ արդյոք մնալո՞ւ է հղումն Արցախի հիշատակումով
ԱՄՆ-ՀՀ
ԱՄՆ-ն Հայաստանին անվտանգային որևէ երաշխիք չի տալու և զենք չի վաճառելու. փորձագետ
Փաշինյան-Ալիև
Հայաստանի օրվա իշխանությունների զիջողականության համախտանիշը. «Փաստ»
Անիտա Հիպեր
Կարևոր է խուսափել սուր հռետորաբանությունից և ուժի կիրառման սպառնալիքներից. ԵՄ խոսնակ