Մարդկության դեմ մեղանչածները

Այսօր Բաքվում սկսվում է Արցախի ռազմաքաղաքական ղեկավարության և մյուս հայ գերիների շինծու դատավարությունը: Նրանց առաջադրվել են անհեթեթության հասնող բազմաթիվ մեղադրանքներ՝ ընդհուպ ցեղասպանություն և պատերազմի հրահրում: Մեր հայրենակիցներից շատերին, ցավոք, գուցե սպասվում է ցմահ ազատազրկում: Ձեզ ենք ներկայացնում մի քանի դատավարություն, որոնց «հերոսները» իսկապես մեղանչել են մարդկության դեմ, ուստի ստացել են իրենց արժանի պատիժը, գուցե և քիչ: Իսկ այսօր քաղաքակիրթ մարդկության աչքի առջև կարծես հավասարության նշան է դրվում այդ մարդկանց և մեր հայրենակիցների միջև: Այնինչ ներքոնշյալ ցուցակը պետք է համալրվեր ևս մեկ անվամբ՝ ցեղասպան Ալիև:

Աշխարհում հայտնի ռազմաքաղաքական գործիչների դատավարությունները հաճախ կարևոր ազդեցություն են ունեցել ինչպես իրավունքի, այնպես էլ պատմության վրա։ Ստորև ներկայացված է մի քանի հայտնի օրինակ:

1. Նյուրնբերգյան դատավարությունները (1945-1946)

- Գործիչներ: Նացիստական Գերմանիայի բարձրագույն ղեկավարության ներկայացուցիչները՝ Հերման Գյորինգը, Ռուդոլֆ Հեսը, Յոահիմ ֆոն Ռիբենտրոպը և ուրիշներ։

- Հանցանքներ: Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ, պատերազմական հանցագործություններ, խաղաղության դեմ հանցագործություններ։

- Արդյունք: Դատապարտվեցին մահապատժի կամ երկարատև ազատազրկման։ Նյուրնբերգյան դատավարությունը դարձավ միջազգային քրեական իրավունքի հիմքն ու նախադեպը։

2. Ադոլֆ Էյխմանի դատավարությունը (1961, Իսրայել)

- Գործիչ: Ադոլֆ Էյխման՝ նացիստական Գերմանիայի հրեաների ջարդի գլխավոր կազմակերպիչներից մեկը։

- Հանցանքներ: Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ և ցեղասպանություն։

- Արդյունք: Դատապարտվեց մահապատժի և կախվեց։ Դատավարությունը բարձրացրեց Հոլոքոստի իրազեկությունը ամբողջ աշխարհում։

3. Սլոբոդան Միլոշևիչի դատավարությունը (2002-2006, Հաագա)

- Գործիչ: Սլոբոդան Միլոշևիչ՝ Սերբիայի և Հարավսլավիայի նախագահ։

- Հանցանքներ: Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ, պատերազմական հանցագործություններ և ցեղասպանություն։

- Արդյունք: Դատավարությունը ավարտվեց առանց վճռի՝ Միլոշևիչի մահվան պատճառով։

4. Սադդամ Հուսեյնի դատավարությունը (2005-2006, Իրաք)

- Գործիչ: Սադդամ Հուսեյն՝ Իրաքի նախկին նախագահ։

- Հանցանքներ: Մարդկության դեմ ուղղված հանցագործություններ, զանգվածային սպանություններ։

- Արդյունք: Դատապարտվեց մահապատժի և կախվեց։

5. Շառլ Թեյլորի դատավարությունը (2006-2012, Հաագա)

- Գործիչ: Լիբերիայի նախկին նախագահ Շառլ Թեյլոր։

- Հանցանքներ: Պատերազմական հանցագործություններ և մարդու իրավունքների խախտումներ՝ Սիեռա Լեոնեի քաղաքացիական պատերազմի ընթացքում։

- Արդյունք: Դատապարտվեց 50 տարվա ազատազրկման։

6. Ռադովան Կարաջիչի դատավարությունը (2009-2016, Հաագա)

- Գործիչ: Բոսնիական սերբերի առաջնորդ։

- Հանցանքներ: Ցեղասպանություն, պատերազմական հանցագործություններ։

- Արդյունք: Դատապարտվեց 40 տարվա ազատազրկման,  որը հետագայում երկարացվեց մինչև ցմահ։

Այս դատավարությունները կարևոր են ոչ միայն հանցագործներին պատժելու, այլև միջազգային քրեական իրավունքի զարգացման և մարդկության դեմ ուղղված հանցագործությունների կանխարգելման տեսանկյունից։